Σιωπηλή φίλη
της Ildikó Enyedi. Με τους Tony Leung Chiu-Wai, Luna Wedler, Enzo Brumm, Sylvester Groth, Martin Wuttke, Marlene Burow, Johannes Hegemann, Rainer Bock, Léa Seydoux.
Altered States!
γράφει ο Θόδωρος Γιαχουστίδης(@PAOK1969) 
"What if they observe us the same way we observe them?"
Αυτή είναι η 9η μεγάλου μήκους ταινία που σκηνοθετεί η γεννημένη στη Βουδαπέστη στις 15 Νοεμβρίου του 1955 Ουγγαρέζα σκηνοθέτιδα Ildikó Enyedi (που, στην Ουγγαρία, το όνομά της θα εμφανιζόταν ως Enyedi Ildikó, καθώς εκεί στα ονοματεπώνυμα, πρώτα αναφέρεται το επίθετο και μετά το όνομα – και οι λέξεις τονίζονται πάντα στην πρώτη συλλαβή). Η προηγούμενή της ήταν η ταινία «Η ιστορία της γυναίκας μου» (The Story of My Wife, 2021) στην οποία συνεργάστηκε για πρώτη φορά με τη Léa Seydoux, ενώ η 7η ταινία της ήταν και η μεγαλύτερη επιτυχία της – εμπορική και καλλιτεχνική: μιλάμε για το υπέροχο «Η ψυχή και το σώμα» (On Body and Soul, 2017). Μάλιστα, εκείνη η ταινία είχε αποτελέσει την ταινία έναρξης του 58ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (του 2017), το οποίο είχε στήσει μια πλήρη ρετροσπεκτίβα με όλες της τις (έως τότε γυρισμένες) ταινίες κι έτσι έδωσε το δικαίωμα στους Έλληνες σινεφίλ να εντρυφήσουν πλήρως στο έργο της.
Η επίσημη παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας έλαβε χώρα στο περσινό φεστιβάλ Βενετίας, όπου προβλήθηκε στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα, κερδίζοντας το βραβείο ερμηνείας Μαρτσέλο Μαστρογιάνι για την Luna Wedler (την πρωταγωνίστρια του «ασπρόμαυρου» μέρους της ταινίας), ενώ τιμήθηκε και με το βραβείο της Fipresci. Λίγους μήνες μετά έκανε την πανελλαδική της πρεμιέρα με την προβολή της και στο 66ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, παρουσία της σκηνοθέτιδας (που είχε έρθει στη Θεσσαλονίκη και το 2017 για τη ρετροσπεκτίβα της) – και ήμασταν ανάμεσα στους τυχερούς που παρακολούθησαν τότε την ταινία σε ένα κατάμεστο «Ολύμπιον».
Η υπόθεση: Στην καρδιά ενός βοτανικού κήπου, στην πόλη Μάρμπουργκ της Γερμανίας, εκεί που βρίσκεται το αρχαιότερο προτεσταντικό πανεπιστήμιο στον κόσμο, ορθώνεται ένα επιβλητικό θηλυκό δέντρο γκίνγκο μπιλόμπα. Αυτή η σιωπηλή μάρτυρας έχει παρακολουθήσει, για περισσότερο από έναν αιώνα, τους ήσυχους ρυθμούς μεταμόρφωσης που διατρέχουν τρεις ανθρώπινες ζωές. Το 2020, ένας νευροεπιστήμονας από το Χονγκ Κονγκ, μελετώντας τον νου των βρεφών, ξεκινά ένα απρόσμενο πείραμα με το αιωνόβιο δέντρο. Το 1972, ένας νεαρός φοιτητής αλλάζει ριζικά μέσα από την απλή πράξη της παρατήρησης και της σύνδεσής του με ένα γεράνι. Το 1908, η πρώτη γυναίκα φοιτήτρια του πανεπιστημίου ανακαλύπτει, μέσα από τον φακό της φωτογραφίας, μοτίβα του σύμπαντος κρυμμένα ακόμα και στα πιο ταπεινά φυτά...
Η άποψή μας: Όλο και πιο σπάνια εμφανίζεται κάποια ταινία, που καταφέρνει να διαφέρει, να ξεχωρίζει, να συναρπάζει, χωρίς να είναι εξεζητημένη, χωρίς να δηθενιάζει, χωρίς να επιχειρεί να προκαλεί για χάρη και μόνο της πρόκλησης. Ταινία, που καταφέρνει να λειτουργεί ως βάλσαμο για τις αισθήσεις, που αγαλλιάζει την ψυχούλα του θεατή και που προσφέρει γνώση αλλά και ακονίζει το νου του, καθώς λειτουργεί ως αφετηρία για παραπάνω έρευνα. Μια τέτοια ταινία είναι η «Σιωπηλή φίλη». Ένα υπέροχο, ευφορικό φιλμ φτιαγμένο με μεράκι, με κόπο, με πραγματική αγάπη και με απεριόριστο σεβασμό προς τον θεατή. Δεν καμώνεται πως είναι πιο έξυπνο (όπως συμβαίνει ολοένα και συχνότερα) βάζοντας τον θεατή στην άβολη θέση του... χαζούλη, αλλά τον πιάνει από το χέρι και τον οδηγεί ως φακός σε ανεξερεύνητα, μα τόσο υπέροχα φωτεινά, πολύχρωμα και συναρπαστικά νερά.
Όπως φαίνεται και από την υπόθεση, η ταινία εξελίσσεται σε τρία διαφορετικά χρονικά διαστήματα, στην ίδια πόλη, μπροστά στο ίδιο δέντρο γκίγκο μπιλόμπα. Και τα τρία σηματοδοτούν μια κρίσιμη καμπή στην ανθρώπινη Ιστορία γενικότερα, στη γερμανική ιστορία ειδικότερα και στη θέση της Γυναίκας μέσα στην Ιστορία – για τους πιο ψαγμένους. Το 1908 στην κραταιά Γερμανική Αυτοκρατορία (ή Δεύτερο Ράιχ) η πρώτη γυναίκα φοιτήτρια γίνεται δεκτή στο πανεπιστήμιο του Μάρμπουργκ. Τα πράγματα δεν θα είναι καθόλου εύκολα για εκείνη. Το ανδροκρατούμενο κατεστημένο μισογύνηδων καθηγητάδων και συμφοιτητών θα την αμφισβητήσουν, θα προσπαθήσουν να την μειώσουν, θα προσπαθήσουν να την αποβάλουν. Εκείνη, όμως, θα τα καταφέρει να παραμείνει, να αντισταθεί, να διαπρέψει κι εντέλει να ανακαλύψει την αγάπη της για τα φυτά έξω από τον χώρο του πανεπιστημίου, εργαζόμενη ως βοηθός σε ένα φωτογραφείο.
Το 1972 μας μεταφέρει στη Δυτική Γερμανία της σεξουαλικής απελευθέρωσης. Τα πάντα είναι εφικτά, η νεαρή φοιτήτρια που αναζητά την πιθανή αλληλεπίδραση ανάμεσα στα φυτά και στους ανθρώπους γίνεται εκείνη που ζητά από τον νεαρό συμφοιτητή της να κάνουν έρωτα, αλλά είναι τελικά εκείνος, που απρόθυμα στην αρχή θα δεχτεί να τη βοηθήσει και με τρελό ενθουσιασμό θα φτάσει σε εξίσου τρελά και υπέροχα αποτελέσματα – συμπεράσματα. Το 2020 μας μεταφέρει στη σύγχρονη, ενωμένη Γερμανία, την εποχή της πανδημίας του Covid, όπου η ανθρωπότητα ήρθε αντιμέτωπη με τη μοναξιά της σε υπαρξιακό επίπεδο, και όπου η ανάγκη για επικοινωνία απέδειξε πως υπάρχει δυνατότητα συνομιλίας και συνεννόησης εφόσον υπάρχει μια κοινά αποδεκτή γλώσσα, ένας κώδικας που να ξεπερνά τα εμπόδια: μια «γλώσσα» που θα μας επιτρέψει να μιλήσουμε με τα μωρά, μια «γλώσσα» που θα μας επιτρέψει να μιλήσουμε με τα φυτά, ίσως και μια «γλώσσα» που θα μας επιτρέψει να μιλήσουμε με τον εαυτό μας.
Ένα από τα θαυμαστά επιτεύγματα της ταινίας βασίζεται σε κάτι πολύ απλό. Ο διευθυντής φωτογραφίας, Gergely Pálos (που ήταν διευθυντής φωτογραφίας στις δύο τελευταίες ταινίες του Roy Andersson), φωτογράφισε διαφορετικά καθεμιά από τις τρεις διαφορετικές αυτές χρονικές περιόδους: το 1908 με ασπρόμαυρο φιλμ 35mm, το 1972 με έγχρωμο φιλμ 16mm και το 2020 ψηφιακά. Έτσι ο θεατής δεν χρειάζεται να ξεροκεφαλιάζει για το πότε συμβαίνει το κάθε τι και το παζλ γίνεται εξόχως γοητευτικό, καθώς ξεδιπλώνεται όχι γραμμικά, αλλά εγκολπώνοντας η μία χρονική (και φιλμική) περίοδος την άλλη. Το βασικό ατού του φιλμ όμως είναι άλλο: είναι ότι μιλάει για πράγματα σοβαρά, συμπαντικά, σπουδαία, με τρόπο έξυπνο, χαλαρό, πρωτότυπο, με χιούμορ, με χρώμα, με φως. Είναι μια ταινία αυθεντική, μοναδική, γιατί όχι αισθησιακή και ερωτική!
Με τρομερή δουλειά σε όλα τα επίπεδα: για τη φωτογραφία τα είπαμε, οι ερμηνείες είναι σούπερ (να σταθούμε λίγο παραπάνω στον Tony Leung και στην πανέμορφη Marlene Burow της δεύτερης ιστορίας, της πιο αγαπημένης μου από τις τρεις), το μοντάζ απόλυτα λειτουργικό, η μουσική υπέροχη, τόσο το σκορ που συνέθεσαν οι Gábor Keresztes και Kristóf Kelemen, όσο και το εξαιρετικό τραγούδι «Ein Gleiches» του Blixa Bargeld (της φήμης των Einstürzende Neubauten) που κλείνει την ταινία με την απόδοση ενός ποιήματος του Γκέτε (γενικώς, ο Γκέτε «παίζει» αρκετά), όλα σούπερ.
Σε μια ταινία όπου η «Οδύσσεια του Διαστήματος» συναντά τον «Θείο από την Αμερική» δεν ξέρω πόσοι από τους θεατές θα σκεφτούν αν τελικά είμαστε μόνοι σε αυτόν τον κόσμο ή αν το Θείο βρίσκεται πολύ πιο κοντά μας από όσο νομίζουμε αλλά όλοι πιστεύω πως θα σκεφτούν πόσο γαμάτο θα ήταν τελικά αν μια μολόχα μας αναγνώριζε και μας άνοιγε την πόρτα! Δεν έχετε παρά να διαβείτε την πόρτα ενός κινηματογράφου που προβάλει την ταινία για να νιώσετε την ιδιαίτερη μαγεία της.

Στις δικές μας αίθουσες? Την 1η Οκτωβρίου 2026 από την One from the Hear!










































